Kayseri’nin Bünyan kazasına baglı Samağır köyünde yaşayan aşık Hatice kadından kızına söylediği bir ağıdı dinledik
1975 senelerinde Hatice kadın’ın kızı Bircan ,Eğitmenin oğlu Hacı ile nişanlıymış. Hacı bir gün tarla sürmek için Çamlama’ya gitmiş. Motor, Zamantı ırmağının kolu Taçın suyuna devrilince, Hacı motorun altında kalıp, boğularak ölmüş. Hacıyı getirip, havlularına yatırmışlar. Hatice kadın ve Bircan da haberi alınca Hacı’nın başına gelmişler. Sonrasını Hatice kadın şöyle aktarıyor:
“Oolaňı yatırmışlar avlularıňa. Yosurlar dolmuş, olanıň eliňe, yüzüňe,boynuňa. Bircan vardı, oolanıň üstüne ǽğildi. Mende gızımıň boğazındaki altını görünce, şu mir kaç miyiti sööledim. Niidim? Oolaň öldü! Bircan galdı! “

Ve ağıdı şöyle aktarıyor :

Çamlama’da böyük tarla (oyy oy)
Kah Hacı tırpaňı salla (oyy oy) Orhan’ıň da ganlı motor (oyy oy)
Sende ittiğiňi belle (oyy oy )

Hele gaşa,hele göze (oyy oy)

Kirpiğiň benzettim saza (oyy oy)

Nasıl gıydıň gadir mevlam (oyy oy)

Boğazı altınlı gıza (oyy oy)

Kafiye Şeması: ( aaxa-aaxa)

Hatice kadın, içinden gelen duygu ve düşünceleri şiirle aktaran bir halk aşığıdır. Bu ağıdı da 8’li hece ölçüsü ile söylemiştir. Bircan’ın bu olay sonucunda söylediği ağıtlar da farklı bir bakış açısını gösteriyor. Bircan’ın ağıtları çok büyük bir repertuar oluşturmuştur. Bircan, “hasret”i ağıtlarında işlemiştir.

Gerçekleşen bir olaya karşı, insanların yaklaşımı ve hissettikleri farklılık gösteriyor. Halkın düşüncelerini,duygularını, bakış açılarını kendi icra ettikleri halk edebiyatı ürünlerinde bulmak mümkün.

Acaba, Hacı’nın annesi ne söyledi, nasıl söyledi?
Hatice Kadın duygu ve düşüncelerini ağıtlarla anlatıyor. Hatice Kadın, kocasının ölümünü ve ona söylediği ağıdı bize aktardı. Samağır köyünde 1970 yıllarında Ankara’ya göç etmeye başlamışlar. Bu gün hala orada yaşamaktadırlar. Kimisi okumak için, kimisi ırgatlık için Ankara’ya yerleşmiştir.

Hatice Kadın’ın kocası Köse Mustafa rahatsızlanınca Ankara’ya gitmiş. Doktorlar, kanser teşhisi koymuşlar. Bir süre hastanede yatmış, ameliyat olmuş. Ama daha fazla dayanamamış, hayatını kaybetmiş. Ölüm haberi köye gelmiş. Haberi Hatice Kadına duyurmamışlar. Bütün köylü Hatice Kadının evine toplanmış. Hatice Kadın, durumu duymamış, ama sezmiş. Köylü sıra sıra eve geldikçe durumu seziyormuş.

(Bir evde ölüm gerçekleşinrse, bütün kavgalar, küslükler biter. Yıllardır bir biri ile konuşmayan insanlar kucaklaşırlar. Acısı olan insan baş üstüne konur. Tüm köy, onun isteğini yerine getirir, yaptıklarını hoş görür. )

Hatice Kadın kapıdan içeri girenlere şiirle(ağıtla) hoş geldin diyormuş, acısını dile getiriyormuş. Öldü mü? Diye soruyormuş. “Yok, hayır, ölmedi, cevabını verenlere ise, şöyle cevap veriyormuş:

Aldatmaň beňi goňşular (oyy oy)
Şinci gelir, bizim ağalar (oyy oy)
Guzum gözüme bahıyor (oyy oy)
O da ciğerim yahıyor (oyy oy)

Zamantı bölgesinde yaşayan insanlar, erkekleri övmek için “şifer”, kadınları övmek için ise, “ketsek” kelimelerini kullanırlar.
Hatice Kadının kocası Köse’ye söylediği ağıt şöyle:

Garlı dağlar, garsız dağlar (oyy oy)
Gar erir de suyu çağlar (oyy oy)
Şöyle şiferin anası da (oyy oy)
Ağ galdırır, gara bağlar (oyy oy)

Ahırdaki çeralası (oyy oy)
O da musuru yıhıyor (oyy oy)
Gız halası halası (oyy oy)
Nirde şiferin yarası (oyy oy)

(Hatice Kadın açıklama da yapıyor: “Gız amesi didiğim Polut amesi” “Ahırdaki çeralası da sesimin acısına ahırdaki camızlar dayanamamış, ortalığa dinelmişler.”

Angara’ya gönderdim de (oyy oy)
Töbe olmamış çaresi (oyy oy)
Şifer oğlan yazda gezer (oyy oy)
Ayna alır kekil dizer (oyy oy)

Görüyon mu gız amesi (oyy oy)
Şifer hepisinden güzel (oyy oy)
Angara’ya gönderdim de (oyy oy)
Söylemişler dağmış nazar (oyy oy)

Hatice Kadın bu ağıdı da 8’li hece ölçüsü ile söylemiştir. Bu ağıdında da (oyy oy)tekrarlarını düşünme payı olarak kullanmıştır. Gönderme yaptığı kişiler vardır.

HATİCE Kadının kız kardeşinin ölümünden sonra söylediği ağıtta da, ölen kardeşinin kundakta kalan kızını istemektedir. Kundakdaki çocuğu kendisi alıp, büyütmek istiyor. Bunu ağıtla dile getiriyor. Kız kardeşinin ölümünü anlatalım:

Menşure, 20 sene önce doğum için Kayseri’ye gelir. Doğumdan sonra hayatını kaybeder. 4 tane çocuk sahipsiz kalır. Hatice Kadın kız kardeşi Menşure için şu ağıdı söyler:

Şu dağlarda olur geyik (oyy oy)
Orhanımıň gözü böyük (oyy oy)
Gitme anamıň gızı (oyy oy)
Dölleriň arada seyip (oyy oy)

Ali’ye minnet eylesem (oyy oy)
Ali meni görmez mola (oyy oy)
Ayağın öpüp yalvarsam (oyy oy)
Şu gundağı virir mola (oyy oy)

Nenni babam gızı nenni (oyy oy)
Saçlar uzun döşü enni (oyy oy)
Kötü guzumun bahtı (oyy oy)
Ağzı bunnu ala ganlı (oyy oy)

Garlı dağlar, garsız dağlar (oyy oy)
Herkes ölüsüne ağlar (oyy oy)
Şöyle kesteğin anası (oyy oy)
Ağ galdırır gara bağlar (oyy oy)

Bu ağıt da 8’li hece ölçüsüyle söylenmiştir.

Derleyen: M.E.